Những vụ thảm sát ở Việt Nam (bài 6)

Bài 6:

Hơn 500 người cùng biến mất vĩnh viễn trong lòng núi sập

2h sáng. Hơn 500 “quặng tặc” đang ngủ say trong các khe suối, các hầm quặng giữa đêm đông mưa dầm giá buốt của núi Kép Ky, chợt trời đất rùng rùng chuyển động, những tiếng nổ lụp bụp vang rền từ trong lòng núi rồi “ầm!” một cái như sấm dậy. Ai đó hô to: “Cứu, tôi chết chắc rồi”. “Chết hết cả rồi”. Và tiếng hô hoán rầm trời được ít giây. Cả một ngọn núi khổng lồ bị các “đời chuột chũi” khoét hầm quặng chặt mất “chân”, nay mưa lớn làm đất đá bở ra, hàng triệu tấn đất đá trôi băng băng xuống thung lũng rồi theo đà nó vọt qua cả ngọn đồi bên cạnh. Hai rông núi bị bóc trôi trọn vẹn, hất tung lên giời. Chúng cuốn tất cả đất đá cùng 500 con người đang say giấc nồng… ra đi vĩnh viễn. Chuyện xảy ra ở khu vực núi Kép Ky, xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng vào năm 1992.

Nấm mồ tập thể lớn nhất Việt Nam – “người nằm dưới mộ ai ai đó”?

500 con người đã bị cuốn đi, chôn vùi, đập nát cùng lúc bằng cách này, nhà báo hình dung nhé. Các nạn nhân chúng tôi, giống như một bịch một đám châu chấu cào cào bị ném từ trên cao dọc xuống thành của một cái chảo gang trơn mỡ, bay theo rìa bên này, xuống đến đáy chảo, do quán tính còn quá lớn, tất cả tiếp tục trượt qua rìa bên kia rồi vọt ra khỏi chảo. Cùng trôi với đám châu chấu ấy là nhiều nghìn tấn đất đá của cả hai quả núi khổng lồ đứng cạnh nhau. Đã bị cuốn đi như thế, không một ai sống sót, trừ… Tôn Ngộ Không”, anh Trần Văn Quyền, người phường Cam Giá, TP tỉnh lỵ Thái Nguyên, nạn nhân hiếm hoi sống sót sau vụ lở đất đá ở Kép Ky không kìm nổi xúc động khi nhớ lại. “Tôi còn sống, bởi vì hôm đó, trời xui đất khiến thế nào tôi lại ngủ nhờ ở ngọn núi đó, ở cái lán mà ngọn núi không bị trôi”.

Chúng ta từng biết đến nhà mồ Ba Chúc ở bài kỳ trước, với hơn 1.151 di cốt đồng bào ta bị Pol Pot giết hại trong 12 ngày. Nhưng đó là việc các chuyên gia trong và ngoài nước gom hình hài sót lại của bà con, trưng bày trong một Di tích quốc gia nhằm tố cáo tội ác của giặc. Còn ở Kép Ky, đó là một nấm mồ tập thể chiếm hết gần hai quả núi theo đúng nghĩa đen. Tức là thảm họa xảy ra, cả đại diện cao nhất của Chính phủ đã có mặt thăm hỏi, chỉ đạo cứu hộ, song không có ai sống sót và cũng không tài nào bới hàng triệu tấn đất đá lên để tìm được các thi thể nát nhừ đã phân hủy. Thế là người ta khóc rồi thống nhất: tìm được ai thì tìm, chôn ở rông núi luôn hoặc lấp tất cả lại, biến các quả núi vừa ùa ập vào nhau kinh khủng kia thành một nấm mồ lớn. “Người nằm dưới mộ ai ai đó, biết có quê đây hay vùng xa”, câu thơ “Thăm mả cũ bên đường” của Tản Đà sao mà “vận” đúng vào nấm mồ tập thể này thế.

Ước tính 500 người chết, đó là con số đã được công bố. Tuy nhiên, theo nhiều người am hiểu vụ việc, thực tế số nạn nhân bị chon vùi vĩnh viễn còn cao hơn rất nhiều. Hầu hết họ là người đi đào quặng tự do mà chúng ta hay gọi là “quặng tặc” kia đã chết mà trước đó không ai “điểm danh”, không có danh sách nào dành cho họ cả. Khi sự vụ xảy ra, vài người sống sót cũng lặng lẽ biến khỏi hiện trường trong nỗi sượng sùng ái ngại. Có gia đình ở Trà Lĩnh, họ vào hiện trường bán hàng cho thợ quặng, bán từ ngụm nước đến áo quần, đến chăn màn, thuốc thang. Có gái làng chơi đến hành nghề rất đông, có bọn bán lẻ ma túy. Đêm về, đèn sáng như sao sa, có cả quán karaoke dưới chân núi Kép Ky thì đủ biết. Anh T., một cán bộ huyện Trà Lĩnh (nay đã làm đến “đầu ngành” của huyện nhà), hồi ấy ai cũng khó khăn, thấy làm quặng trúng quá, cũng chui vào núi kiếm thêm – kể: có gia đình 9 người đào quặng và bán hàng. Đêm ấy rét lắm, bà cụ già nhớ 9 đứa con cháu mới bất chấp hàng xóm can ngăn, thuê xe ôm vào Kép Ky thăm hỏi “đám trẻ”. Núi ụp xuống, cả 10 người cùng đi trong tích tắc. Hơn 20 năm trôi qua, vừa rồi gặp chúng tôi, ông Vũ Ngọc Đảm ở phường Cam Giá (TP Thái Nguyên) vẫn vật vã đau khổ khi kể về hai người con đã chết trong đám đất đá Kép Ky. Đó là các anh Vũ Văn Hòa, Vũ Văn Khuê, thi thể, xương cốt của họ vĩnh viễn hòa vào nấm mồ tập thể có kè đá kín cả xung quanh chân núi lớn kia. Ông Đảm và những người hàng xóm kể tên từng nạn nhân, trong đó có những chi tiết: “Tôi có 5 đứa con trai, 2 đứa chết ở vụ lở núi Trà Lĩnh, 2 đứa ốm chết, nay chỉ còn lại 1. Đau hơn nữa là nhà ông Đàn, mất một lúc 3 người con trai, thêm 1 người con rể tại đó. Nhà ông Độ mất 2 con và 2 cháu cùng lúc ở đó. Đáng thương nhất là nhà bà Nhường, mất một lúc 6 mạng ở Kép Ky, gồm 3 con trai, 2 con rể và một đứa cháu đang tuổi ăn tuổi nhớn. Phường này, vào ngày cuối tháng 6 âm lịch hàng năm, có tới 52 cái đám giỗ. Có nhà 6 người cùng chết ở đó, làm giỗ 6 người trong 1 ngày. Cả phường không ai đi ăn giỗ nhà ai, vì quá nhiều nhà… cùng có giỗ”.

Tôi chỉ biết đồng hồ trên tay thi thể ấy ngừng chạy lúc 2h sáng

Khi vụ lở núi xảy ra, công an, bộ đội và tổng lực của Cao Bằng đã có mặt thực hiện công tác cứu hộ, nhưng khả năng sống sót của các nạn nhân, ngay từ đầu người ta đều biết là bằng Không (0). Một số thi thể được bới lên. Có người bị kẹp trong đá vẫn còn giãy giãy, chỉ thò hai chân ra như con nhái bị chặn bởi cái… cối đá. Nhiều người nát nhừ không còn nhận ra danh tính.

Anh Ngô Viết Trung – có em trai là Ngô Viết Đoàn (người Cam Giá) chết ở Kép Ky – đã có mặt khá sớm ở hiện trường, kể: “Tôi nghĩ là cả người đào quặng, người Trung Quốc buôn quặng, rồi người bán hàng phục vụ ăn chơi, phải cả nghìn người chết. Quê tôi bấy giờ thanh niên mới “lên mỏ” mới có 1 đợt, vì đang bận làm cỏ sau vụ gặt lúa, chứ họ mà lên hết thì phường này “giỗ tập thể” phải vài trăm người! Khi tôi lên đến nơi, bộ đội đào được khoảng 50 xác, chôn rấp vào bìa núi, vì xác nào cũng trương thối kinh khủng. Tôi tìm một xác người, thấy có cái đồng hồ đeo ở tay. Đồng hồ đã chết nhưng vẫn trông rõ từng cái kim. Đồng hồ ngừng chạy vào lúc 2h đêm, tôi đoán là thảm họa xảy ra lúc đó. Có xác, lúc moi lên, đầu cắm xuống đất, chân chổng lên trời, lưỡi phình to trong miệng, lưỡi to bằng bàn tay, cơ thể nát bươm. Họ bọc túi nilon từng xác, xếp hàng ở đó, tên người nào còn nhận được thì viết vào một cái giấy, thả trong chai nhựa để đánh dấu. Em trai tôi, vĩnh viễn không tìm thấy xác, dù có biết cái lán của các chú ấy nằm ở góc nào. Nhưng đào lên chỉ thấy vài bộ quần áo bay của Nga (bấy giờ đang mốt), chăn chiếu và một cái hòm của bà chủ quán hàng”.

Bấy giờ đi lại khó khăn, đoàn xã Cam Giá phải thuê cả một cái xe Zin hai cầu leo núi như xe thời chiến, mà đến Bắc Kan còn bị sạt đường không đi nổi. Vì thế, quá nhiều gia đình nạn nhân đành bó tay bỏ mặc thi thể người xấu số trong rừng hoang mà họ cũng chỉ biết rừng nó nằm mù mờ phía nào đó ngoài biên giới. Có gia đình ở Cam Giá, mấy thành viên đi đào vàng ở Bắc Kan, Cao Bằng gì đó đã lâu không về, lúc xảy ra lở núi, họ chỉ đoán có thể thân nhân đã chết ở Kép Ky, thế là bèn thắp nhang gọi hồn. Cả làng khóc than vật vã, chạy vạy như thời loạn. Quả nhiên, 22 năm qua các nạn nhân nghi chết ở Kép Ky kia vẫn chưa ai trở về.

Khi cơ quan chức năng xây kè đá ngăn nước từ thi thể năm trăm hay cả nghìn người tử nạn trong lòng núi ra, thì Kép Ky đích thị là một nấm mồ tập thể kỳ lạ. Hệ thống cống dẫn nước thải, hệ thống bể phốt để lọc nước phân hủy núi xác người trước khi thải ra môi trường cũng được tiến hành. Người ta cũng xây xi măng, lợp ngói, xây bệ thờ có bát nhang và đắp hàng chữ nổi để tưởng nhớ các nạn nhân kinh hoàng ấy: “Bia ghi nhớ Nạn nhân lở núi, ngày 24.7.1992”. Chỉ lạnh lùng, kiệm lời, có ngần ấy chữ. Chữ giờ đã bong tróc, khu tưởng nhớ hoang tàn, cây dại phủ kín. Vài gia đình thỉnh thoảng vẫn qua Kép Ky gọi hồn các nạn nhân, khiến quang cảnh càng thê lương ai oán.

Cuộc trò chuyện “chết đi sống lại” với người về từ thung lũng tử thần Kép Ky

Anh Trần Văn Quyền (SN 1970) là 1 trong 3 người của phường Cam Giá còn sống sót trong vụ sạt núi ở Trà Lĩnh năm 1992 đã dành cho PV TTĐ một cuộc trò chuyện.

PV: Vụ lở núi ở Kép Ky, biên giới Trà Lĩnh chắc sẽ ám ảnh anh suốt đời?

Anh Quyền: Hôm đó trời tối, cũng chả ai nhớ gì nhiều, lúc đó là 2-3h sáng, tôi đang ngủ. Nghe tiếng nổ âm âm, rầm rầm, lúc đầu cứ tưởng giặc nó đánh sang (vì gần biên giới, lúc đó cũng chỉ mới thực sự kết thúc chiến tranh biên giới vài năm). Tôi choàng dậy, không nhớ mình đang ngủ ở đâu, vì quá mệt mỏi. Thế là theo bản năng, cứ chạy. Xung quanh toàn đất đá, chạy chán thì nghe thấy tiếng kêu cứu nên quay lại. Quay lại cũng chả biết phải làm gì. Trời thì mưa tầm mưa tã, tối ỏm tối om, vì đang ngủ nằm lăn lóc có biết gì đâu.

Tôi cũng không biết vì sao tôi sống sót. Có thể rông núi bên tôi ngủ nó không sạt hết. Sáng ra thì thấy thật kinh hoàng. Dân mình đào quặng ở cái đồi cao Kép Ky làm sụp chân của núi đi. Lại thêm: trên ngọn quả đồi Kép Ky là cái sái (đất đá thải ra) của công nhân Nhà máy Gang thép bỏ lại trong quá trình khai thác đó. Quả đồi (núi) vốn bị đất đá chưa hoàn thổ đè nặng. Quặng tặc chúng tôi lại đào rỗng chân của nó nữa, nên khi mưa nhiều nó mới sụt tất cả. Hàng nghìn hàng triệu tấn đất đá xuống khe. Xuống chân núi, cơn lốc đất đá bùn nhão đó băng qua khe thì theo quán tính nó bị đẩy ngược lên, nó hót tất cả rông núi bên cạnh lên trời nốt. Cơn lũ bùn đất đã cuốn tất cả những người sống ở hai quả đồi đi và giết chết họ.

Giờ thì anh biết vì sao anh sống sót rồi chứ?

Tôi nói thật, dọc lán của tôi từ đây ra khoảng 100m, chỉ còn mỗi 2 thằng bọn tôi còn sống thôi (hai người đều ở phường Cam Giá). Vì nó quét qua quả đồi chúng tôi, nhưng nó chừa lại một cái góc nhỏ ấy. Chứ hoảng 15, 17 cái lán ở gần tôi, “bão bùn” nó hót hết. Chết cả.

Anh có tham gia tìm kiếm xác các “đồng nghiệp” sau đó chứ?

Lần đấy, lúc sống sót, tôi vẫn nhớ là: chỗ này bạn tao nằm, mai phải đào lên kẻo thương nó lắm, cùng dân nghèo đói khổ chui vào lòng núi kiếm quặng với nhau. Nhưng đào thế nào được, cả “tỷ” mét khối đất đá. Ụp một cái, đảo lộn tất cả. Cái thằng ở trên nó bay xuống dưới khe này, cái thằng ở dưới khe nó bay lên trên đỉnh núi. Tôi tìm đến chỗ lán mấy thằng bạn tôi nằm, khi lực lượng công an quân đội đào, thì không thấy người đâu, thấy đúng cái điếu hút thuốc lào, ít lạc, ít cá khô, gạo…

Nếu hôm đó mà là dịp nông nhàn, người phường này và các xã phường khác ở nhiều tỉnh kéo đến, thì số nạn nhân phải vài nghìn, anh có nghĩ vậy không?

Tôi có nghe. Mọi người vẫn bảo, trong cái rủi có cái may, nếu vài ngày nữa Kép Ky mới sạt thì “bọn nó” kéo lên nhiều – hậu quả là sẽ chết nhiều người hơn nữa. Tôi nghĩ không hẳn thế. Bởi người đào quặng dù có kéo lên nhiều thì họ cũng không được ngủ trong khe suối, trong khu vực chân bãi quặng gần nguồn nước, gần đường đi lại. Bởi hết chỗ rồi, họ là lính mới phải lên đồi cao bên cạnh mà ở. Ở bên đó thì lại không chết.

         Khi xảy ra thảm họa, anh đã lên lán trại được bao nhiêu ngày rồi?

Tôi lên được khoảng 1 tuần. Cũng có chuyện may rủi rủi may rất lạ này nữa: hôm đấy có mấy thằng bạn mình đi hút thuốc phiện, bị công an bắt giữ mãi chả thả, đúng hôm đó công an người ta lại thương tình… thả về. Về đến lán được vài tiếng, thì lở núi chết luôn. Số tôi may, nếu mình nằm trong lán thì cũng chết như mọi người từ 22 năm trước. Thú thật số mình với số thằng bạn sống sót kia là cực đỏ. Thế này nhé, hôm đấy mưa, bọn tôi cũng bán được ít quặng đút túi khá nhiều tiền. Ăn uống, thằng kia còn trêu “ở nhà tao bán hết vợ con rồi, ăn uống tẹt ga đi”. Cả lán có 6 thằng, 2 thằng mới lên nữa là có 8. Bọn thằng Toàn H. (người cùng sống sót) lên sau, có áo mưa, chưa làm lán nên nó nằm tạm ở một phiến đá rồi quây áo mưa tàm tạm đấy, 2 lán cách nhau một đoạn khá xa. Nó quây kín bưng như cái nhà, có độc cửa vào thôi. Lán mình có 8 thằng, vốn đã chật lại không quây che mưa nên nó rủ sang ngủ với nó. Tôi sang đó, chỉ có độc một cái quần đùi với áo lót, còn quần áo vứt hết ở lán bên này rồi. Đêm ngủ, có lúc tỉnh, có lúc chỉ chập chờn do mưa hắt nhiều. Đêm thấy thế nào 2 thằng bị ngã rơi vào một cái hố bùn ở rìa “giường đá”, thế đâm ra không ngủ lại được nữa, hai thằng ngồi tâm sự. Lúc bắt đầu có hiện tượng nổ ầm ĩ trong lòng đất, tôi và nó còn hô nhau ối ối cái gì đấy. Cuối cùng, chỉ “ầm” phát là xong. Tôi chạy ngược lên đồi, chân giẵm vào rất nhiều gai mà vẫn không dám ngừng lại. Chạy được 1 lúc cứ thấy im im, thấy bọn ở dưới hô cứu, trời tối om,vẫn còn lâm thâm mưa, đất đá tổng hợp, bùn chẳng ra bùn, khô chẳng ra khô.

Cơ thể họ bị găm trong núi, chỉ hai cái chân thò ra giãy chết như con nhái

Khi anh quay lại, có nhìn thấy xác ai trong số những người cùng lán với anh suốt 1 tuần kia không?

Tôi quay lại cái đường lán của mình, chỉ còn là đống bùn đất, chỉ dám đoán chắc là lán ấy của mình nằm. Tôi vấp vào 2 cái đùi, 2 cái chân thò ra, sờ vào thấy giật giật như đập con ngóe vừa bị đập. Họ còn đang giãy chết, dù chỉ hai cái chân thò ra, cơ thể họ bị găm trong núi không sao kéo ra được. Tôi bèn chạy lên gọi bọn trên đồi xuống để bới lên. Có 1 thằng quê ở đâu tên là gì tôi không nhớ, khi bới được xong nó sống, quanh đi quẩn lại nó chạy đi đâu mất hút. Một thằng tên là Hùng Thại bị đất đá ngập đến ngang ngực như bị chôn sống mà lúc bới lên nó vẫn còn sống, còn thở được. Nhiều thằng nó tự moi lên, chả cần thằng nào bới cả. Số sống sót ít lắm, những người bị cuốn theo đất đá thì hầu như không ai còn sống.

Sau vụ lở núi ấy, mất bao lâu để anh trở lại được cuộc sống bình thường?

Sau đấy về quê, phải nói thật là cả mấy tháng sau tôi vẫn giật mình sợ hãi, mất ngủ liên miên. Hàng xóm bạn bè cứ hỏi, hỏi tỉ mỉ, mà thần hồn nát thần tính thành ra tôi cuống như lên cơn tâm thần. Tôi cứ lẩm bẩm: “chết hết cả”.

Lúc ở Trà Lĩnh ra thị xã Cao Bằng. Tiền thì thằng kia nó cầm, nó chết rồi biết nó nằm chỗ nào mà bới tìm. Về là cứ dặt dẹo bắt xe, đi ra đến huyện Trà Lĩnh, dân thương quá khoác cho được mảnh áo, dúi cho củ sắn, đi về thị xã Cao Bằng ăn cơm tạm bợ, bắt mấy chuyến xe khách ọp ẹp mới mò được về quê Thái Nguyên. Đợt đấy về còn say chuối gần chết, đói quá, bấy giờ xin được đâu một nải, cứ là nằm bóc ra mà ăn, ăn chuối rừng thay cơm nó mới say. Về đến nhà vẫn chưa dám tin là mình còn sống. Thời gian trôi qua có lâu lắm đâu, cái hồi đó mình đã trưởng thành rồi, nên làm sao mà quên được chi tiết nào. Thi thoảng ở quê, anh em đi ăn cỗ gặp nhau, hay lúc đi uống bia, 3 thằng sống sót vẫn hay nói chuyện về hồi ở Kép Ky kinh khủng ấy. Nói thật đến giờ, tôi đếch hiểu tại sao mình lại sống được sót được!

(còn nữa)

Advertisements

About doanhoang75

Journalist at Lao Dong newspaper
Bài này đã được đăng trong Uncategorized. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s